Wat is de Analyze fase in DMAIC?
De Analyze fase DMAIC is de derde stap binnen de DMAIC-cyclus: Define, Measure, Analyze, Improve en Control. In deze fase onderzoek je welke oorzaken het probleem daadwerkelijk veroorzaken. Je gaat dus niet direct naar oplossingen, maar eerst naar de grondoorzaken.
In de Define fase heb je bepaald wat het probleem is. Met de Measure fase heb je gemeten hoe het proces presteert. In de Analyze fase gebruik je die informatie om te begrijpen waarom het probleem ontstaat.
De Analyze fase is belangrijk omdat veel organisaties te snel naar oplossingen springen. Dat voelt daadkrachtig, maar leidt vaak tot symptoombestrijding. Je lost dan tijdelijk iets op, terwijl de echte oorzaak blijft bestaan.
Kort gezegd:
In de Analyze fase zoek je naar de bewezen grondoorzaken van het probleem, zodat je in de Improve fase gericht kunt verbeteren.
Waarom is de Analyze fase DMAIC belangrijk?
De Analyze fase DMAIC voorkomt dat je verbetert op basis van aannames. In veel organisaties weet iedereen al snel “waar het aan ligt”. De ene collega wijst naar het systeem. De ander naar de leverancier. Weer iemand anders naar de klant, de planning of het management.
Dat kan allemaal waar zijn. Maar binnen Lean Six Sigma wil je niet verbeteren op basis van meningen. Je wilt verbeteren op basis van feiten.
De Analyze fase helpt om onderscheid te maken tussen:
- symptomen;
- vermoedelijke oorzaken;
- bewezen grondoorzaken;
- oorzaken met veel impact;
- oorzaken die je daadwerkelijk kunt beïnvloeden.
Daarmee voorkom je dat je tijd besteedt aan oplossingen die weinig effect hebben.
Wil je alle fasen op een rijtje lees dan het artikel over de DMAIC.
Als je de verdieping wilt op de Define lees dan dit artikel.
Over de Measure fase lees je in dit artikel.
Wat is het verschil tussen een symptoom en een grondoorzaak?
Een symptoom is wat je ziet of ervaart. Een grondoorzaak is waardoor het probleem werkelijk ontstaat. Dit onderscheid is belangrijk als je bezig bent met Analyze fase DMAIC.
Een voorbeeld:
Klanten klagen dat bestellingen te laat worden geleverd. Dat is het symptoom. De eerste reactie is misschien: “we hebben meer mensen nodig”. Maar in de Analyze fase onderzoek je eerst wat er echt gebeurt. Misschien blijkt dat orders te laat worden vrijgegeven. Of dat voorraadstanden niet kloppen. Spoedorders die steeds de planning verstoren. Of dat overdrachtsmomenten tussen afdelingen onduidelijk zijn.
De Analyze fase helpt je dus om van klacht naar oorzaak te gaan.
Een praktische regel is:
Een goede grondoorzaak kun je beïnvloeden, verklaren met feiten en koppelen aan het gemeten probleem.
Hoe past Analyze binnen DMAIC?
DMAIC bestaat uit vijf fasen:
- Define: bepaal het probleem, de scope en het doel.
- Measure: meet de huidige procesprestatie.
- Analyze: onderzoek de grondoorzaken.
- Improve: ontwikkel en test oplossingen.
- Control: borg de verbetering.
De Analyze fase DMAIC vormt de brug tussen meten en verbeteren. In de Measure fase heb je bijvoorbeeld ontdekt dat de doorlooptijd te lang is, het foutpercentage te hoog is of de variatie in output te groot is. In de Analyze fase onderzoek je waarom dat gebeurt.
Zonder Analyze loop je het risico dat de Improve fase verandert in een brainstormsessie met losse ideeën. Met een goede Analyze fase richt je verbeteringen op oorzaken die aantoonbaar bijdragen aan het probleem.
Welke vragen stel je in de Analyze fase?
In de Analyze fase DMAIC stel je vragen die helpen om het probleem te verklaren. Denk aan:
- Waar in het proces ontstaat het probleem?
- Wanneer ontstaat het probleem?
- Bij welke klanten, producten, diensten of teams treedt het vooral op?
- Welke verschillen zijn zichtbaar tussen goede en slechte prestaties?
- Welke factoren beïnvloeden de CTQ?
- Welke oorzaken zijn aannemelijk?
- Welke oorzaken zijn met data te onderbouwen?
- Welke oorzaken hebben de meeste impact?
- Welke oorzaken kunnen we beïnvloeden?
Deze vragen zorgen ervoor dat je niet alleen praat over het probleem, maar het probleem echt onderzoekt.
Welke tools gebruik je in de Analyze fase DMAIC?
In de Analyze fase DMAIC kun je verschillende Lean Six Sigma-tools gebruiken. Welke tool je kiest, hangt af van het probleem, de beschikbare data en de complexiteit van het proces.
1. Procesanalyse
Procesanalyse helpt om te zien waar het probleem in het proces ontstaat. Je kijkt naar overdrachten, wachttijden, herstelwerk, beslismomenten en verstoringen.
Veelgebruikte hulpmiddelen zijn:
- SIPOC;
- Value Stream Map;
- swimlane;
- spaghetti diagram;
- processtappenanalyse;
- verspillingsanalyse.
Procesanalyse is vooral nuttig wanneer het probleem te maken heeft met doorlooptijd, wachttijd, overdrachten of onduidelijke verantwoordelijkheden.
Meer lezen over Value Strean Mapping en het toepassen van de VSM kun je in dit artikel.
2. Visgraatdiagram
Een visgraatdiagram, ook wel Ishikawa-diagram genoemd, helpt om mogelijke oorzaken te structureren. Je brengt oorzaken onder in categorieën zoals mens, methode, machine, materiaal, meting en omgeving. Het visgraatdiagram is vooral handig om samen met een team breed te kijken. Het voorkomt dat je te snel één oorzaak aanwijst. Let wel op: een visgraatdiagram bewijst nog niets. Het helpt om mogelijke oorzaken te verzamelen. Daarna moet je toetsen welke oorzaken echt invloed hebben.
Meer lezen over de visgraat en root cause analysis kun je in deze longread.
3. 5x Why
Met 5x Why of 5 keer Waarom vraag je meerdere keren door op een probleem. Het doel is om voorbij de eerste verklaring te komen.
Voorbeeld:
Waarom is de levering te laat?
Omdat de order te laat is verwerkt.
Waarom is de order te laat verwerkt?
Omdat informatie ontbrak.
Waarom ontbrak informatie?
Omdat het aanvraagformulier niet volledig was ingevuld.
Waarom was het formulier niet volledig ingevuld?
Omdat verplichte velden ontbreken.
Waarom ontbreken verplichte velden?
Omdat het systeem onvolledige aanvragen accepteert.
In dit voorbeeld verschuift de aandacht van “te late verwerking” naar een systeemoorzaak. Dat maakt verbetering gerichter.
Het voorbeeld van Taiichi Ohno lees je uitgewerkt in dit artikel.
4. Pareto-analyse
Een Pareto-analyse helpt om prioriteit aan te brengen. Vaak veroorzaakt een beperkt aantal oorzaken een groot deel van het probleem. Het Pareto-principe wordt vaak samengevat als 80/20. Dat betekent niet dat de verhouding altijd exact 80/20 is. Het idee is dat je zoekt naar de belangrijkste oorzaken met de grootste impact. Een Pareto-analyse is nuttig bij foutcategorieën, klachten, storingen, herstelwerk of vertragingsoorzaken.
Een uitgewerkt voorbeeld zie je in dit artikel.
5. Stratificatie
Stratificatie betekent dat je data opsplitst in logische groepen. Daardoor zie je patronen die in het gemiddelde verborgen blijven.
Je kunt bijvoorbeeld stratificeren naar:
- klanttype;
- productgroep;
- afdeling;
- locatie;
- medewerker;
- leverancier;
- tijdstip;
- dag van de week;
- type aanvraag;
- procesvariant.
Stratificatie is krachtig in de Analyze fase DMAIC omdat veel problemen niet overal gelijk optreden. Soms ontstaat het probleem vooral bij één productgroep, één team of één procesvariant.
6. Histogram
Een histogram laat zien hoe data verdeeld zijn. Je ziet bijvoorbeeld of doorlooptijden normaal verdeeld zijn, scheef verdeeld zijn of meerdere pieken hebben. Een histogram helpt om variatie zichtbaar te maken. Dat is belangrijk, omdat Six Sigma zich richt op het verminderen van variatie. Als een histogram meerdere pieken heeft, kan dat betekenen dat je eigenlijk naar verschillende processen kijkt. Dan is stratificatie nodig.
7. Control chart
Een control chart laat zien of een proces stabiel is. Je ziet of variatie normaal procesgedrag is of dat er sprake is van bijzondere oorzaken. Dit is belangrijk in de Analyze fase. Een instabiel proces vraagt vaak om het wegnemen van specifieke verstoringen. Een stabiel maar onvoldoende proces vraagt eerder om structurele procesverbetering. De control chart helpt dus om beter te begrijpen welk type probleem je hebt.
Meer lezen over procescontrol kun je in dit artikel.
8. Scatterplot en regressie
Een scatterplot laat zien of er een verband is tussen twee variabelen. Bijvoorbeeld tussen wachttijd en werkvoorraad, of tussen ervaring van medewerkers en foutpercentage. Regressie gaat een stap verder. Daarmee kun je onderzoeken hoe sterk een relatie is en in welke mate een factor het resultaat beïnvloedt. Let op: correlatie is geen bewijs van oorzaak. Een verband kan richting geven, maar moet altijd inhoudelijk worden geïnterpreteerd.
9. Hypothesetoetsen
Bij complexere vraagstukken kun je statistische toetsen gebruiken in de Analyze fase DMAIC. Denk aan een t-test, ANOVA, chi-kwadraattoets of correlatieanalyse. Met hypothesetoetsen onderzoek je of verschillen in data waarschijnlijk echt zijn, of dat ze door toeval kunnen zijn ontstaan. Voor Green Belts ligt de nadruk vaak op praktisch toepassen en interpreteren. Voor Black Belts wordt de statistische onderbouwing meestal belangrijker.
Wat levert de Analyze fase op?
Aan het einde van de Analyze fase DMAIC wil je niet alleen een lijst met mogelijke oorzaken hebben. Je wilt weten welke oorzaken het probleem aantoonbaar verklaren.
De output van de Analyze fase bestaat meestal uit:
- een gevalideerde probleemoorzaak;
- inzicht in waar en wanneer het probleem ontstaat;
- data die de oorzaak ondersteunen;
- prioritering van oorzaken;
- onderscheid tussen symptomen en grondoorzaken;
- input voor gerichte oplossingen in de Improve fase.
Een goede Analyze fase eindigt dus met focus. Je weet waar je op moet verbeteren.
Voorbeeld van de Analyze fase
Stel dat een organisatie klachten krijgt over lange doorlooptijden bij klantaanvragen.
In de Define fase wordt het probleem afgebakend: klantaanvragen duren te lang en klanten haken af.
In de Measure fase blijkt dat de gemiddelde doorlooptijd 12 dagen is, terwijl de klant maximaal 5 dagen verwacht. Ook blijkt dat de spreiding groot is. Sommige aanvragen zijn binnen 2 dagen klaar, andere pas na 25 dagen.
In de Analyze fase onderzoekt het team waar het verschil ontstaat. Door stratificatie blijkt dat vooral aanvragen met ontbrekende informatie lang duren. Een Pareto-analyse laat zien dat drie ontbrekende gegevens verantwoordelijk zijn voor het grootste deel van het herstelwerk. Met 5x Why ontdekt het team dat het aanvraagformulier onvolledig ingevuld kan worden, omdat verplichte velden ontbreken.
De grondoorzaak is dan niet “medewerkers werken te langzaam”, maar “het proces accepteert onvolledige aanvragen”.
In de Improve fase kun je daardoor gericht verbeteren. Bijvoorbeeld door verplichte velden in te stellen, aanvraaginformatie vooraf te controleren en foutmeldingen duidelijker te maken.
Veelgemaakte fouten in de Analyze fase DMAIC
Fout 1. Te snel naar oplossingen gaan
De grootste valkuil is dat teams al oplossingen bedenken voordat de oorzaak duidelijk is. Dat voelt efficiënt, maar leidt vaak tot verbeteringen die weinig effect hebben. Een goede Analyze fase DMAIC vraagt discipline. Eerst begrijpen, dan verbeteren.
Fout 2. Oorzaken niet valideren
Een visgraatdiagram of brainstorm levert mogelijke oorzaken op. Dat zijn nog geen bewezen oorzaken. Toets daarom altijd of een oorzaak klopt. Dat kan met data, procesobservatie, interviews, metingen of aanvullende analyse.
Fout 3. Alleen kijken naar gemiddelden
Gemiddelden kunnen veel verbergen. Een gemiddelde doorlooptijd van 8 dagen zegt weinig als sommige aanvragen 1 dag duren en andere 30 dagen. Kijk daarom ook naar spreiding, uitschieters en patronen.
Fout 4. De schuld bij mensen leggen
In veel organisaties wordt de oorzaak snel gezocht bij medewerkers. Ze werken niet zorgvuldig genoeg. Volgen de afspraak niet. Ze maken fouten. Soms speelt gedrag inderdaad een rol. Maar vaak wordt gedrag beïnvloed door het systeem. Denk aan onduidelijke standaarden, slechte informatie, tegenstrijdige prioriteiten of gebrekkige hulpmiddelen.
Lean Six Sigma kijkt daarom eerst naar het proces.
Fout 5. Analyse te ingewikkeld maken
Analyze betekent niet dat je altijd zware statistiek moet gebruiken. De analyse moet passen bij het probleem. Soms geven een goede procesanalyse, Pareto en 5x Why voldoende inzicht. Bij complexere problemen zijn statistische analyses nodig. De kunst is om de analyse zo eenvoudig mogelijk te houden, maar wel sterk genoeg om de oorzaak te onderbouwen.
Hoe weet je of de Analyze fase klaar is?
De Analyze fase DMAIC is klaar als je met voldoende zekerheid kunt uitleggen waarom het probleem ontstaat. Dat betekent dat je antwoord hebt op vragen als:
- Wat is de belangrijkste grondoorzaak?
- Hoe weten we dat dit de oorzaak is?
- Welke data ondersteunen dit?
- Waar in het proces ontstaat het probleem?
- Welke oorzaken hebben de grootste impact?
- Welke oorzaken kunnen we beïnvloeden?
- Welke oplossingen horen logisch bij deze oorzaken?
Als je deze vragen niet kunt beantwoorden, is de kans groot dat je nog niet klaar bent voor de Improve fase.
Veelgestelde vragen over de Analyze fase DMAIC
Wat is het doel van de Analyze fase?
Het doel van de Analyze fase is het vinden en valideren van de grondoorzaken van het probleem. Je onderzoekt waarom het probleem ontstaat, zodat je daarna gericht kunt verbeteren.
Welke tools horen bij de Analyze fase?
Veelgebruikte tools zijn procesanalyse, visgraatdiagram, 5x Why, Pareto-analyse, stratificatie, histogram, control chart, scatterplot, regressie en hypothesetoetsen.
Wat is het verschil tussen Measure en Analyze?
In de Measure fase meet je hoe het proces nu presteert. In de Analyze fase onderzoek je waarom het proces zo presteert. Measure geeft inzicht in de huidige situatie. Analyze verklaart de oorzaken achter die situatie.
Moet je in de Analyze fase altijd statistiek gebruiken?
Nee. Statistiek is nuttig wanneer data en complexiteit daarom vragen. Bij eenvoudige problemen kunnen procesanalyse, Pareto en 5x Why voldoende zijn. Bij complexere problemen helpt statistiek om oorzaken beter te onderbouwen.
Wat is een goede grondoorzaak?
Een goede grondoorzaak verklaart het probleem, is met feiten te onderbouwen en is beïnvloedbaar. Als je de grondoorzaak wegneemt, moet het probleem aantoonbaar afnemen.
Waarom is Analyze belangrijk voor Lean Six Sigma?
Analyze is belangrijk omdat Lean Six Sigma draait om verbeteren op basis van feiten. Zonder analyse loop je het risico dat je symptomen oplost in plaats van oorzaken wegneemt.
Verder lezen en zelf de Analyze fase leren toepassen?
Wil je leren hoe je de Analyze fase van DMAIC praktisch toepast? In onze Lean Six Sigma Green Belt en Lean Six Sigma Black Belt opleidingen leer je hoe je problemen onderzoekt, data interpreteert en grondoorzaken vindt.
Tijdens onze opleidingen werken we met echte casussen. Je leert niet alleen welke tools er zijn, maar vooral wanneer je welke tool gebruikt. Ook is er ruimte om jouw eigen praktijksituatie in te brengen.
Als je slaagt voor het examen, ontvang je bovendien een internationaal erkend certificaat.
Wil je meer weten over Lean Six Sigma of DMAIC? Bekijk onze opleidingen of neem vrijblijvend contact op met 5ST3PS.
